ARA
Zayıflama, birçok bireyin hayatının bir döneminde deneyimlediği ve genellikle zorlandığı bir süreçtir. Bu yüzden günümüzde diyet ve fiziksel aktiviteye ek olarak farmakolojik tedaviler ile bu süreç desteklenmektedir.
Özellikle son yıllarda zayıflama iğneleri, glisemik kontrolü iyileştirmeleri ve anlamlı kilo kaybı sağlamaları nedeniyle obezite tedavisinde devrim yaratmıştır. Ancak GLP-1 reseptör agonistlerinin popülaritesi, klinik ortamların ötesine geçerek medya ve halk arasında öneri şeklinde sunulmaya başlanmıştır. Ticari isimlerine aşina olduğumuz bu ilaçlar, sosyal medyada ‘mucize zayıflama iğnesi’ şeklinde tanıtılmaktadır. Ne yazık ki bu hızlı popülarite artışı, potansiyel riskleri de beraberinde getirmiştir. Bu ilaçların bir yandan sağlıkta yenilikçi faydalar sunarken diğer yandan güvenlik ve uzun vadeli sonuçlar açısından değerlendirilmesi gerektiği unutulmamalıdır.
GLP-1 (Glukagon benzeri peptid-1), yemek sonrası ince bağırsaktan salgılanan ve kan şekeri kontrolü ile iştah düzenlemesinde görev alan vücudumuzun doğal olarak salgıladığı bir hormondur. Pankreasta insülin salımını artırıp glukagonu baskılayarak kan şekerini dengeler, mide boşalmasını yavaşlatarak tokluk süresini uzatır ve merkezi sinir sistemi üzerinde iştahı baskılayıcı etkiler gösterir.
Son yıllarda ticari isimlerini sıklıkla duyduğumuz GLP-1 reseptör agonistleri ise bu hormonun etkilerini taklit eden ilaçlara verilen isimdir. Bu ilaçlar, kilo kaybını desteklemesi ve glisemik kontrolü sağlaması nedeni ile tip-2 diyabet ve obezite tedavisinde kullanılmaktadır.
Herhangi bir ilaç gibi, GLP-1 reseptör agonistleri de yan etkilere neden olabilir. En yaygın yan etkiler; bulantı, kusma, ishal, kabızlık ve karın ağrısı gibi gastrointestinal problemlerdir. Bunlar, genelde tedavinin başlangıcında ortaya çıkar ve zamanla azalabilir. Ancak bazı bireylerde tedaviyi bırakmaya da neden olabilir. Bu yan etkileri en aza indirmek için doktorlar genellikle düşük bir dozla başlar ve zamanla dozu kademeli olarak artırırlar.
Daha az görülen yan etkiler arasında ise baş ağrısı, kalp atış hızında artış, baş dönmesi ve yorgunluk bulunmaktadır. Bazı kişilerde ayrıca kızarıklık veya kaşıntı gibi alerjik reaksiyonlar da görülebilmektedir.
Tedavi sonlandığında geçebilen hafif ve orta yan etkileri harici aşağıdaki gibi ciddi yan etkiler de söz konusu olabilir:
Pankreatit: Bazı çalışmalar GLP-1'ler ile pankreas iltihabı arasında olası bir bağlantı olduğunu öne sürmektedir.
Safra kesesi sorunları: Bazı kişilerde GLP-1 kullanırken safra kesesi taşı veya safra kesesi iltihabı gelişebilir. Nedeni tam olarak kanıtlanmamış olsa da bu durum, sürecin takip edilmesi gerektiğini göstermektedir. Bu durumun olası mekanizmaları arasında hızlı kilo kaybı, safra kesesi boşalmasının azalması ve safra kompozisyonundaki değişiklikler yer alır.
Kas kaybı: GLP-1 ilaçları ile kilo veren bireyler yalnızca yağ kaybetmez. Araştırmalar, kaybedilen kilonun yaklaşık %30’unun kas kütlesinden olduğunu ortaya koymaktadır. Aslında şok veya aşırı kısıtlayıcı diyetlerde görülen kas kaybına benzer bir durum yaratan bu durum, yaşlanma sürecini hızlandırabilir.
Tiroid tümörleri: Hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalar, GLP-1'ler ile tiroid tümörleri arasında olası bir bağlantı olabileceği konusunda endişelere yol açmıştır. İnsanlarda bu risk kesin olarak doğrulanmamış olsa da bu ihtimal göz ardı edilmemektedir.
Psikiyatrik etkiler: Nadir durumlarda depresyon ve anksiyete gibi psikiyatrik etkiler rapor edilmiştir. Ancak bu konuda daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır.
Tüm bu olası yan etkiler, zayıflama iğneleri ile planlanan sürecin bireye özgü ve tedavi süresince düzenli takip gerektiğini göstermektedir.
Amerikan Diyabet Derneği (ADA) Diyabette Bakım Standartları 2025’e göre; diyet ve fiziksel aktivite gibi davranışsal müdahaleler ile yeterli kilo kaybı sağlayamayan fazla kilolu veya obez tip-2 diyabetli bireylerde FDA onaylı ilaçların kullanımı düşünülebilir.
Böyle bir durumda da bu ilaçların sağlığa yararlarını veya potansiyel risklerini değerlendirmek için kişi odaklı bir yaklaşım gerekmektedir. Yani bu ne demek? Sürecin başında dahiliye veya endokrinoloji doktoru tarafından tüm gerekli tahliller ve tetkikler yapılmalı. Doktor sizin öykünüze ve sahip olduğunuz hastalıklara göre bu ilaçların kullanımının gerekli olduğunu düşünürse kullanmaya başlanılmalıdır. İlaçların etkinliği ve güvenliğinin değerlendirilmesi için de 3 aylık periyotlar ile mutlaka kontrole gidilmesi önerilmektedir.
Günümüzde sağlıklı beslenme ve fiziksel aktivitenin sürdürülebilir sağlığın temel bileşenleri olduğuna dair kanıtlara rağmen, kilo verme ilaçlarının cazibesi yaşam tarzı değişikliklerine duyulan ihtiyaçtan daha ağır basıyor olabilir.
Zayıflama iğnelerinin, kilo verme etkisinin tam anlamıyla görülebilmesi için en az 12 hafta boyunca düzenli ve doz artırımı ile kullanılması gerekmektedir. Ancak araştırmalar, bireylerin neredeyse %60’ının tedavinin ilk aylarında ilaç kullanımını bıraktığını göstermiştir.
Ayrıca sadece bu ilaçlar ile sağlanan kilo kaybının uzun vadede kalıcı olmadığı da bilinmektedir. Diyet ve fiziksel aktivite ile yaşam tarzında kalıcı değişiklikler yapılmazsa ilaçlar bırakıldığında kaybedilen kilonun 2/3’ü genellikle 1 yıl içerisinde geri alınmaktadır. Üstelik ilaç kullanımına bağlı kas kaybını da göz önüne alarak kazanılan kilonun yağdan olması ile bireyler daha kötü bir vücut kompozisyonuna sahip olmaktadır. Kalıcı bir kilo kaybı için bu ilaçlar; yeterli ve dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve yaşam tarzı değişiklikleri ile değerlendirilmelidir.
İlk altın kuralımız, dengeli beslenme! Buna ek olarak yapabileceğiniz değişiklikler şöyle:
