Günümüzde vücut sistemini temizleme ve gençleştirme amacı ile ‘detoks’ veya ‘arındırma’ programları oldukça popüler. Detoksifikasyon veya detoks programları; bağışıklık sistemini güçlendirme, vücuttan toksinleri atma ve vücut ağırlığını azaltma amacıyla 2-21 gün arasında uygulanan kısa süreli beslenme programlarıdır. Bu diyetlerin en yaygın uygulanma nedenleri; çevresel toksinlere maruziyet, gastrointestinal bozukluklar, otoimmün hastalıklar, inflamasyon, kronik yorgunluk sendromu ve kilo kaybıdır.
Sağlıklı bir vücutta özellikle karaciğer, böbrekler, deri ve gastrointestinal sistem toksik maddeleri işlemek ve atmak için kendi mekanizmalarına sahiptir. Bu organlar herhangi bir atık ürünü uzaklaştırmak için hormonlar ile sinyallere yanıt vererek vücudu detoksifiye eder. Bilim dünyası, vücudun kendi gelişmiş detoks sistemine sahip olması nedeniyle detoks diyetlerinin değeri ve gerekliliği konusunda tartışmaya devam etmektedir.
Detoks diyetleri; genelde açlık oruçları, sebze-meyve suları veya özel sıvı besinleri içeren tek tip beslenme programlarıdır. Bazı durumlarda diüretik, müshil veya detoks çayları gibi başka ürünlerin kullanılması da önerilir. Ticari detoks diyetlerinden en çok bilinenler ise ‘The Master Cleanser/Limon Detoksu Diyeti’, ‘Martha’nın Vineyard Detoks Diyeti’, ‘Dr. Öz’ün 48 Saatlik Hafta Sonu Diyeti’ ve ‘BluePrint Cleanse’ diyetidir.
Bu diyetlerin bazıları 400 kcal enerji alımına izin veren çok düşük kalorili diyetlerdir. Bu kadar düşük kalorili bir beslenme programı, kortizol gibi stres hormonlarında artışa yol açarak iştahın uyarılması gibi çeşitli olumsuz etkilere de sebep olabilir. Ticari detoks diyetlerinin özellikle kilo kaybı olmak üzere etkinliğini ortaya koyan bilimsel çalışma da bulunmamaktadır.
Vücut detoksifikasyon süreçlerinde çok sayıda enzimin yanı sıra enzimatik kofaktörlerin, fitokimyasalların, antioksidanların ve posanın sağlanması gerekir. Bu süreçlerde sürekli olarak makro ve mikro besin ögelerine gereksinim vardır. Yaş ilerledikçe vücudun detoksifikasyon gücü azalabileceği için karaciğerin çalışmasına yardımcı olmak amacıyla sağlıklı detoks programları uygulanabilir. Ancak çiğneme; doygunluk hissi yarattığı, haz verdiği ve yemekten keyif almayı sağladığı için sadece sıvı detokslar yapılmasını önermiyorum. Son olarak detoks programlarını adolesan, yaşlı, hamile, emziren, karaciğer veya böbrek hastalığı olan bireylerin uygulaması önerilmez.
Sarımsak ve soğan: Karaciğer enzimlerini aktive eden kükürtlü bileşikleri içerirler. Ayrıca karaciğeri yenileyen glutatyon peroksidazın ana bileşeni selenyum ve allisini bol miktarda içerirler. Güçlü bir antioksidan ve antibakteriyel etkileri vardır.
Turunçgiller: Portakal, greyfurt, limon ve misket limonu gibi turunçgiller C vitamini ve antioksidanlar açısından zengin oldukları için vücutta detoksifikasyon enzimlerinin artmasına yardımcı olur. Ayrıca serbest radikallerin hücrelerde ve moleküllerde neden olduğu inflamasyonu engeller.
Havuç ve pancar: Flavonoidler ve beta-karoten açısından son derece zengin olan havuç ve pancar, genel karaciğer fonksiyonunu uyarmaya ve iyileştirmeye yardımcı olur. Ayrıca pancar; karaciğerdeki safra kanallarını toksinlerden kaynaklanan hasardan korur. Potasyum, magnezyum, lif, fosfor, demir, A, B, C vitaminleri ve folik asit gibi birçok temel vitamin ve mineral açısından da zengindir.
Enginar: İçerdiği sinarin ve klorojenik asit bileşenleri sayesinde karaciğerin yenilenmesinde etkilidir. Ayrıca enginar inülin adlı prebiyotikten zengin bir sebzedir. Bu yüzden bağırsak sağlığını da destekler.
Domates: Güçlü bir antioksidan olan likopenin başta olmak üzere fitokimyasallar gibi pek çok biyolojik aktif bileşiğin en iyi kaynaklarından biridir. Bol miktarda antioksidan içerdiği için karaciğerde inflamasyon riskini azaltır.
Kükürtlü sebzeler: Brokoli, karnabahar, brüksel lahanası, roka, lahana, turp, şalgam, tere gibi sebzeler kükürtlü sebzelerdir. Bu sebzeler, detoksifikasyon enzimlerini aktive eden glukosinolat denilen kükürt içeriğine sahip bir madde içerir. Kükürtlü sebzelerde bulunan izotiyosiyanatlar anti-inflamatuar etki gösterir. Özellikle karnabahar, Faz-1’deki detoksifikasyon aktivitesini artıran antioksidanları bol miktarda içerir.
Ceviz: İçerdiği yüksek miktarda glutatyon ve omega-3 yağ asitleri sayesinde karaciğerin detoksifikasyon yeteneğini destekler. Ayrıca yapısındaki bir polifenol türü olan ellagitannin bileşikleri ile gastrointestinal sisteme de faydalıdır.
Pancarlı detoks çorba
Malzemeler (4 porsiyon):
· 2 adet orta boy pancar
· 1 adet küçük boy kuru soğan
· 1 adet büyük boy domates
· ¾ su bardağı haşlanmış karabuğday
· 1 demet maydanoz sapı
· 1 demet dereotu sapı
· 2 yemek kaşığı zeytinyağı
· Tane karabiber
· Pul biber
· Tuz
Yapılışı:
Yeşil smoothie
Malzemeler (2 porsiyon):
· 6 adet çiğ badem
· 1 kâse dondurulmuş körpe ıspanak
· ½ orta boy yeşil elma
· ½ orta boy dondurulmuş muz
· ¼ orta boy olgun avokado
· 1 yemek kaşığı bal
· 1 su bardağı su
Yapılışı: